Mae yna lawer o gaeau gyda mynediad anghyfyngedig, fel llwybrau tramwy cyhoeddus neu breifat, ac yn aml gellir gweld gwartheg yn pori gerllaw. Er bod pobl fel arfer yn gallu cerdded heibio buches o wartheg heb unrhyw broblem, gall gwartheg fod yn anwadal ac ni fyddai llawer yn gwybod sut i ymateb pe bai\u2019r fuches yn dechrau rhuthro tuag atynt.<\/p>\n
Yn drychinebus, mae marwolaethau sy’n gysylltiedig \u00e2 gwartheg yn digwydd weithiau, tra bod llawer o rai eraill wedi dioddef anafiadau gan gynnwys torri asgwrn oherwydd gweithredoedd megis gwartheg yn cicio, penio a sathru. Mae ffermwyr a gweithwyr fferm yn arbennig mewn perygl oherwydd eu bod yn dod i gysylltiad cyson \u00e2\u2019u buches ac maent yn cyfrif am y rhan fwyaf o\u2019r marwolaethau, ond mae nifer o gerddwyr hefyd wedi\u2019u hanafu a\u2019u lladd mewn ymosodiadau yn ymwneud \u00e2 gwartheg.<\/p>\n
Ai chi sy’n gyfrifol os bydd eich gwartheg yn ymosod ar rywun?<\/strong><\/p>\n Mae Deddf Anifeiliaid 1971 yn datgan bod perchnogion yn \u2018hollol atebol\u2019 am y rhan fwyaf o anafiadau a achosir gan eu hanifeiliaid sy\u2019n golygu, yn y rhan fwyaf o achosion, y byddwch yn atebol os bydd eich buches yn ymosod ar aelod o\u2019r cyhoedd. Yn 2016, gorchmynnwyd ffermwr gan y llys i dalu \u00a330,000 mewn costau llys ar \u00f4l i gerddwr gael ei ladd gan ei fuches ar \u00f4l anwybyddu nifer o rybuddion i\u2019w cadw dan reolaeth. Roedd ei fuches wedi ymosod ar gerddwyr bedair gwaith cyn y farwolaeth, gydag un ymosodiad yn arwain at dorri gwddf.<\/p>\n Cafodd y ffermwr ddedfryd o 12 mis o garchar ar ben ei ddirwy. Talodd ei yswiriant yr hyn a dybiwyd i fod yn swm chwe ffigwr i bartner yr ymadawedig ac aeth \u00a3200,000 i\u2019r pedwar a anafwyd yn flaenorol gan fuches y ffermwr.<\/p>\n Amddiffyniad<\/strong><\/p>\n Wrth wneud sylwadau ar yr achos, awgrymodd Yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch y bydd gan y rhan fwyaf o ffermwyr grwpiau eraill o stoc sy\u2019n gallu pori caeau sy\u2019n cynnwys hawliau tramwy, fel y gallant leihau\u2019r risg o ddigwyddiadau drwy \u201croi defaid ynddynt\u201d, neu gallent \u201cgymryd cnydau porthiant ohonyn nhw\u201d, tra \u201cgellir rhoi gwartheg a lloi mewn caeau heb hawliau tramwy, neu eu cadw i ffwrdd o gerddwyr\u201d.<\/p>\n Mae\u2019r diffyg dealltwriaeth y mae hyn yn ei ddangos yngl\u0177n \u00e2 nifer yr hawliau tramwy ar ffermydd a realiti\u2019r hyn sy\u2019n ymarferol o ran rheoli ffermydd wedi gwylltio ffermwyr, ac mae UAC wedi gwahodd cynrychiolydd o\u2019r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch i gyfarfod o\u2019i phwyllgorau da byw a ffermio mynydd i esbonio realiti ffermio bob dydd.<\/p>\n Fodd bynnag, cynghorir ffermwyr i leihau\u2019r risgiau i\u2019r cyhoedd cyn lleied \u00e2 phosibl trwy ddewis yn ofalus ble y gellir cadw stoc.<\/p>\n Er bod 70% o farwolaethau a achosir gan wartheg o ganlyniad i deirw, a buchod yn gwarchod lloi newydd-anedig, mae’n ymddangos bod yr ystadegyn hwn yn cynnwys ffermwyr a’u gweithwyr sy’n cyfrif am y mwyafrif o’r rhai sydd mewn perygl; pan ddaw i aelodau’r cyhoedd, gall stoc ifanc hefyd fod yn berygl, yn enwedig i gerddwyr gyda ch\u0175n.<\/p>\n